Zaaien in december: wat je deze maand binnen en buiten zaait

December is de donkerste maand van het tuinjaar, en voor het meeste zaaiwerk buiten een maand rust. Maar dat betekent niet dat er niets te zaaien valt. Met de kortste dagen is december een keerpunt: de vensterbank levert nog binnen een week vers groen, de koudste weken zijn precies waar sommige winterharde zaden op wachten, en de traagste zomerplanten van allemaal — begonia's, geraniums en de heetste pepers — moet je vóór de jaarwisseling zaaien als je ze op tijd wilt zien bloeien en vrucht zetten. Hier lees je wat je in december zaait, waar je het zaait en wat beter tot januari kan wachten.

• Vensterbank kiemgroenten, microgroenten, tuinkers & bladkruiden — klaar binnen enkele dagen tot weken
• Met warmte & licht begonia's, siernetel, cactussen, kamerplanten; vanaf eind december geraniums & habanero's
• Buiten winterharde vaste planten & wilde bloemen die vorst nodig hebben, plus wintersaai in melkflessen
• Vuistregel voor december zaai alleen waar je licht kunt geven — of juist bewust kou

Waarom zaaien in december anders is

In november was er nog tijd voor een laatste zaaibak lathyrus en wat winterbladgroenten in de koude bak. In december is ook die kans voorbij. Rond de winterzonnewende zakt het daglicht in een groot deel van Noord-Europa naar zeven à acht uur — ruim onder de grens van 10 uur daglicht, waaronder de meeste planten nauwelijks groeien. Wat je nu buiten zaait, wacht gewoon tot februari.

Er blijven dus drie soorten decemberzaai over die zinvol zijn: gewassen die je zo snel oogst dat licht nauwelijks uitmaakt; trage planten die je onder een kweeklamp opkweekt, omdat ze vijf à zes maanden nodig hebben om bloeirijp te worden; en winterharde zaden die juist wekenlang kou nodig hebben voordat ze kiemen. Al het andere zaai je beter in januari of februari, als de dagen alweer lengen.

Op de vensterbank: binnen een week vers groen

De snelste oogst van het jaar komt uit een glazen pot of een bakje. Kiemzaden — mungbonen, linzen, alfalfa, radijs, rucola en broccoli — hebben helemaal geen potgrond nodig: twee keer per dag spoelen en na drie tot zes dagen opeten. Onze biologische kiemzaden zijn gecertificeerd biologisch. Op een bakje potgrond zijn microgroenten zoals erwtenscheuten, mizuna, tatsoi, rode mosterd en daikon binnen 7–14 dagen klaar om te knippen, en tuinkers op vochtig keukenpapier kun je al binnen een week knippen. In onze gids over microgroenten en kiemgroenten kweken lees je hoe het werkt.

Wil je een pot kruiden, dan groeien bieslook, peterselie en koriander langzaam maar zeker op een lichte vensterbank; basilicum heeft in december echt warmte en een kweeklamp nodig. In onze gids over kruiden binnen kweken in de winter lees je meer over potten, water geven en licht.

Met warmte en licht: de traagste zomerplanten

Hier verdient december zijn plek op de zaaikalender. Sommige zomerbloemen doen er zo lang over van zaad tot bloei dat ze na een voorjaarszaai pas in augustus bloeien. Zaai je ze in december of begin januari in een verwarmde kweekbak bij 20–24 °C en kweek je ze daarna door onder een kweeklamp voor zaailingen die 12–14 uur per dag brandt, dan heb je eind mei, als het tijd is om uit te planten, volle, vertakte planten die al in knop staan.

• Perkbegonia's — Begonia semperflorens heeft stoffijn zaad en doet er vier tot vijf maanden over om te bloeien. Strooi het op vochtige, fijne zaaigrond, dek het niet af (het is een lichtkiemer) en houd het warm onder een doorzichtig deksel. Na twee tot drie weken verschijnen de zaailingen.
• Siernetel — coleus kweek je om het blad, dus je kunt ermee beginnen wanneer je maar warmte en licht kunt bieden. Zaai hem net als begonia's bovenop de grond, zonder af te dekken; in december gezaaide planten worden grote, kleurrijke exemplaren voor zomerpotten.
• Geraniums uit zaad — eind december — staande geraniums (Pelargonium) doen er 13–16 weken over van zaaien tot bloei. Zaai ze in de laatste week van december als je een kweeklamp hebt, of in januari op een lichte vensterbank.
• De heetste pepers — eind december — habanero, Madame Jeanette, Dorset Pink en andere rassen van Capsicum chinense kiemen traag en hebben het langste seizoen van allemaal nodig. Het zijn de eerste pepers van het nieuwe seizoen: zaai ze bij 25–28 °C in de laatste dagen van december of in januari — maar alleen als je ze een kweeklamp kunt geven. Heb je die niet, dan haalt een zaaisel van half februari de achterstand verrassend snel in. Gewone paprika's en de meeste andere pepers kunnen wachten tot februari. Onze gids over pepers kweken uit zaad neemt je mee door het hele seizoen.
• Kamerplanten en exoten — kamerplanten, cactussen en vetplanten, kruidje-roer-mij-niet, paradijsvogelbloem, roze sierbanaan en Afrikaanse lelie kiemen allemaal bij constante warmte, ongeacht het seizoen. Ze zijn traag, dus de winter is een goed moment om te beginnen: je hebt alle tijd om te wachten.
• Klimplanten voor komende zomer — passiebloem en Suzanne-met-de-mooie-ogen (Thunbergia alata) worden grotere planten die eerder bloeien als je ze in de winter zaait. Laat passiebloemzaad eerst 24 uur weken.

Buiten: laat de vorst het werk doen

Veel winterharde vaste planten en wilde bloemen hebben een natuurlijke kiemrust die pas na een aantal weken koud, nat weer doorbroken wordt. December is een uitstekende maand om ze te zaaien: in potten met een laagje grit erop, buiten tegen een muur gezet, of als wintersaai in melkflessen — de doorzichtige flessen met luchtgaten werken als minikasjes, en het zaad kiemt in het vroege voorjaar in zijn eigen tempo. Onze gids over vaste planten uit zaad en koudestratificatie vertelt welke planten de kou nodig hebben. Zaai alleen buiten als de potgrond niet keihard bevroren is, en zet overal een etiket bij: in sommige van deze potten verschijnt pas in maart of april een zaailing.

Je zaaiplan voor december, stap voor stap

1. Zet dit weekend een kiemglas in Drie tot zes dagen tot de eerste oogst. Zet om de paar dagen een nieuw glas in, dan heb je de hele feestdagen door een vaste voorraad.
2. Zorg voor licht en warmte Zet een verwarmde kweekbak en een kweeklamp op een tijdschakelaar voordat je de trage planten zaait. Ontbreekt een van beide, wacht dan tot januari.
3. Zaai eerst begonia's en siernetel Die hebben de langste aanloop nodig. Zaai ze bovenop de grond, leg er een deksel op, houd ze op 20–24 °C en laat de grond nooit uitdrogen.
4. Zaai de winterpotten buiten Vaste planten en wilde bloemen in potgrond met grit, of in melkflessen. Zet ze op een plek waar regen en vorst erbij kunnen.
5. Zaai na Kerst geraniums en habanero's De laatste week van december is voor allebei vroeg genoeg — en dan alleen onder een kweeklamp; anders zaai je geraniums in januari en habanero's in februari.
6. Plan en bestel voor januari–februari Lathyrus, uien, tomaten, aubergines en de eerste broccoli zijn snel aan de beurt. Gebruik de rustige weken om je moestuin te plannen en oude zakjes te controleren met een kiemproef — zie hoe lang zaad houdbaar is.

Zaaien in december, of wachten tot januari?

Veelgemaakte fouten bij zaaien in december

• Trage planten zaaien zonder kweeklamp. Op een vensterbank in december schieten zaailingen van begonia en geranium door en vallen ze om. Kun je geen licht bijgeven, zaai dan in januari.
• Tomaten te vroeg zaaien. Tomaten die je in december zaait, zijn in maart lang en slap en dragen niet eerder vrucht. Februari is vroeg genoeg — zie tomaten kweken uit zaad.
• Fijn zaad afdekken. Begonia's, siernetel en veel kamerplanten zijn lichtkiemers. Druk het zaad op de grond; begraaf het niet.
• Koele potgrond te nat houden. In de winter is natte potgrond in combinatie met weinig licht vragen om omvalziekte. Geef spaarzaam water, en dan van onderen.
• Zaad dat kou nodig heeft binnen zetten. Vaste planten die een koudebehandeling nodig hebben, kiemen niet in een warme kamer. Laat de potten buiten staan.
• Te laat bestellen. Populaire rassen zijn vroeg in het jaar uitverkocht. Bestel je zaad voor januari en februari al in december.

Veelgestelde vragen

Kun je in december zaaien?
Ja, als je de juiste soorten kiest. Kiemgroenten, microgroenten, tuinkers en kruiden binnen; begonia's, siernetel, kamerplanten en exoten met warmte en licht; en winterharde vaste planten en wilde bloemen buiten, waar de kou ze helpt kiemen.

Welke groenten kan ik in december zaaien?
Buiten geen enkele die vóór het voorjaar iets oplevert. Binnenshuis leveren kiemzaden, microgroenten en tuinkers al na een paar dagen een oogst op, en met warmte en een kweeklamp kun je vanaf eind december beginnen met de traagste pepers, zoals habanero's.

Kan ik lathyrus in december zaaien?
Dat kan, in een koude bak of een onverwarmde kas, maar veel winst levert het niet op. Planten die je in januari onder glas zaait, halen decemberzaaisels meestal in en staan minder snel in koude, natte grond.

Is december te vroeg om pepers te zaaien?
Voor de meeste pepers en paprika's wel — februari is beter. De uitzondering is Capsicum chinense (habanero, Madame Jeanette, Dorset Pink), die zo traag is dat een start rond de jaarwisseling loont — als de zaailingen tenminste een kweeklamp krijgen. Op een donkere vensterbank wacht je tot half februari.

Zaaien in december is kleinschalig, maar geeft veel voldoening: een kiemglas op het aanrecht, een bakje begoniazaailingen onder de lamp en een rij berijpte potten buiten die in het voorjaar wakker worden. Zoek je nog een cadeau? In ons overzicht van zaadcadeaus voor tuiniers vind je twaalf ideeën waar ze echt iets aan hebben. Bekijk al onze groentezaden, bloemzaden en kruidenzaden, kijk in de zaaikalender voor bloemen, of ontdek de rest van onze kweekgidsen.